مد پایدار چیست و چه تفاوتی با فست فشن دارد؟

مد پایدار یا Sustainable Fashion رویکردی در صنعت پوشاک است که بر تولید و مصرف مسئولانه لباس تمرکز دارد. در این رویکرد، کیفیت و دوام لباس، استفاده از مواد اولیه سازگارتر با محیط زیست، کاهش مصرف آب و انرژی و کم کردن ضایعات اهمیت بیشتری از تولید سریع و ارزان دارد. به همین دلیل، لباس های پایدار معمولا برای استفاده طولانی مدت طراحی می شوند و هدف این است که لباس دیرتر جایگزین شود.

در مقابل، فست فشن بر تولید سریع، انبوه و کم هزینه لباس و عرضه مداوم مدل های جدید استوار است. تفاوت این دو فقط در قیمت و سرعت تولید نیست؛ مد پایدار تلاش می کند اثرات زیست محیطی و اجتماعی تولید پوشاک را در طول چرخه عمر لباس کاهش دهد، در حالی که فست فشن بیشتر بر پاسخ سریع به ترندها و افزایش سرعت مصرف تمرکز دارد.

مزایای مد پایدار

مد پایدار فقط یک سبک خرید نیست. بلکه نوعی رویکرد مسئولانه در صنعت پوشاک زنانه و مردانه است. مزایای مد پایدار شامل موارد زیر است:

• کاهش مصرف آب
• کاهش انتشار گازهای گلخانه ای
• نجات حیوانات
• حفظ سلامت محیط زیست

کاهش مصرف آب

یکی از مهم ترین مزایای مد پایدار، کاهش مصرف آب در فرایند تولید پوشاک است. استفاده از پنبه ارگانیک، الیاف جایگزین مانند کتان و کنف و همچنین روش های کم مصرف در رنگرزی و تکمیل پارچه می تواند میزان آب مورد نیاز صنعت پوشاک را کاهش دهد. بر اساس برآوردهای موجود، استفاده گسترده تر از پنبه ارگانیک می تواند مصرف آب مرتبط با کشت پنبه در صنعت پوشاک را تا ۵۰۰ میلیون متر مکعب در سال کاهش دهد. علاوه بر این، تولید لباس های بادوام و استفاده طولانی تر از آنها نیز به کاهش مصرف غیرضروری منابع برای تولید لباس های جدید کمک می کند.

کاهش اثرات گازهای گلخانه ای

کاهش اثرات گازهای گلخانه ای یکی از مزایای کلیدی مد پایدار است که با کاهش تولید، حمل و نقل و دورریز لباس سهم صنعت پوشاک مردانه و زنانه در گرمایش جهانی را کم می کند. صنعت پوشاک در حدود ۱۰ درصد از انتشار کربن جهانی را به خود اختصاص داده و مد پایدار با تغییر در چرخه تولید، این سهم را کاهش می دهد. زیرا:

• تولید لباس در مد پایدار با چرخه کندتر و انرژی کمتر انجام می شود.
• تولید محلی و منطقه ای در مد پایدار به جای تولید در سطح جهانی حاکم است.
• مد پایدار از حمل دریایی و زمینی استفاده می کند. از طرفی تولید لباس در نزدیکی بازار مصرف است.
• دوام بالای لباس ها در مد پایدار باعث کاهش خرید مکرر می شود.

نجات جان حیوانات

نجات جان حیوانات یکی دیگر از مزایای مد پایدار است که فشار بر صنعت پرورش حیوانات را کم می کند. میلیون ها حیوان سالانه برای تولید چرم، خز و پر در صنعت فست فشن کشته می شوند و مد پایدار با تفکر تولید لباس های باکیفیت و پرهیز از فرهنگ مصرف گرایی این روند را کاهش می دهد. برای تولید یک کفش چرمی طبیعی در حدود یک متر مربع پوست گاو مصرف می شود و اگر قرار باشد این کفش به زودی مستهلک شود یا جایگزین گردد، به کشتار بیشتر حیوانات نیاز است! اما مد پایدار در تقابل با این تفکر شدیداً مصرف گرایی است.

تامین سلامت محیط زیست

در مد پایدار از رنگ های طبیعی و روش های رنگ آمیزی بدون مواد شیمیایی مضر استفاده می شود که ورود سموم به آب های سطحی و زیرزمینی را کاهش می دهد. این در حالی است که در فست فشن، رنگ های شیمیایی مثل آزو و فرمالدئید وارد آب می شوند و اکوسیستم آبی را تخریب می کنند. مد پایدار حتی در کاهش آلودگی خاک نیز نقش دارد، زیرا از الیاف قابل تجزیه مثل پنبه ارگانیک، کتان و کنف در تولید لباس استفاده می کند که در خاک باقی نمی مانند. اهمیت مد پایدار در استفاده از الیاف طبیعی تر است که مقاومت بهتری در مقابل شستشوی مکرر دارند و ترکیبات میکروپلاستیک را در آب و محیط زیست رها نمی کند.

روش های دنبال کردن مد پایدار

مد پایدار فقط یک شعار نیست. بلکه مجموعه ای از تصمیم های عملی در خرید، نگهداری و دورریز لباس است. از خرید لباس های بادوام و دست دوم تا تعمیر آنها و یا باز طراحی هر کدام سهمی در کاهش فشار روی صنعت پوشاک بر محیط زیست دارند. البته با چند روش ساده می توانید مد پایدار را برای سبک زندگی خود انتخاب کنید.

خرید لباس های با دوام

خرید لباس های مقاوم و باکیفیت، اولین اصل دنبال کردن مد پایدار است. لباس های بادوام را از الیاف های طبیعی مانند پنبه، کتان و پشم می بافند که عمر مفید آنها ۳ تا ۵ برابر لباس های فست فشن است. حتی خرید یک لباس باکیفیت اما به ظاهر گران تر به جای سه لباس ارزان و بی کیفیت در بلند مدت هزینه کمتری تحمیل کرده و دور ریز را کاهش می دهد. لباس های بادوام آنقدر خوب هستند که تا چندین بار می توانید آنها را تعمیر کرده و مجدداً استفاده کنید.

خرید لباس دست دوم

خرید لباس دست دوم فرهنگ مفیدی است که تحت تاثیر باورهای غلط به حاشیه کشیده شده است. اما استفاده از لباس های دست دوم، چرخه تولید جدید را متوقف می کند و در کاهش مصرف آب و انرژی تاثیرگذار است. در بسیاری از فروشگاه های عرضه کننده لباس های دست دوم می توانید پوشاک باکیفیت بالا و قیمت مناسب تر را پیدا کنید. از طرفی موضوع بحث برانگیز دوریز پوشاک کاهش پیدا می کند. در مد پایدار تهیه لباس دست دوم باکیفیت، نقطه ضعف نیست. بلکه یک تفکر اقتصادی و حمایتی برای محیط زیست است.

تعمیر و باز طراحی لباس های قدیمی

خیلی از لباس ها فقط به خاطر یک مشکل کوچک مثلاً خراب شدن زیپ، کنده شدن دکمه، پاره شدن سرآستین یا چند درز ساده کنار گذاشته می شوند. اما اگر در دنیای مد پایدار حرکت می کنید، لباس ها آنقدر با ارزش هستند که با تعمیر مجدداً از آنها استفاده کنید. حتی می توانید از باز طراحی لباس های جدیدی بسازید. مثلاً کوتاه کردن مانتو یا تبدیل شلوار به شلوارک همگی ایده های باز طراحی لباس های قدیمی هستند که با اندک تغییر یا تعمیر مجدداً استفاده می شوند.

کاهش خریدهای غیر ضروری

قبل از خرید هر لباس کافی است سه سوال از خودتان بپرسید. آیا به این لباس نیاز دارید؟ آیا مشابه این لباس را دارید؟ و اینکه حداقل می توانید برای دو یا سه سال از آن استفاده کنید؟ اگر پاسخ به یکی از این سوال ها منفی باشد، احتمال دوریز یا کم استفاده ماندن لباس خیلی زیاد است. همین سه سوال ساده بهترین روش است تا از خریدهای احساسی و لحظه ای جلوگیری کنید. چند راهکار ساده نیز مفید است:

• از خرید در حراج های فست فشن پرهیز کنید.
• اگر در حراجی لباسی را دیدید، همین سه سوال را پیش خودتان بپرسید. حتی اگر قیمت آن لباس خیلی مناسب است.
• کمد لباستان را مرتب کنید. شاید لباس هایی را پیدا کنید که به مرور زمان فراموش شده هستند.
• قبل از رفتن به خرید، لیست لباس های مورد نیاز خود را تهیه کنید.

انتخاب برندهای متعهد به پایداری

برندهای متعهد به پایداری گواهی هایی مثل GOTS (پنبه ارگانیک)، Fair Troder (تجارت منصفانه) و یا Bcorp (کسب و کار مسئول) دارند. درج این گواهی ها تعهد برند به محیط زیست و حقوق کارگران را تایید می کند. از طرفی برندی را انتخاب کنید که اطلاعات کامل از مواد اولیه، محل تولید و… را بر محصول درج کرده باشد. اصطلاحا محصول آنها شناسنامه دار است. برندهای زیادی در راستای تولید پایدار حرکت می کنند و با اندک جستجو به راحتی چند تایی از آنها را در هر بازاری پیدا می کنید.

اهدای لباس های بلااستفاده

اهدای لباس های بلااستفاده یکی از ساده ترین روش های دنبال کردن مد پایدار است که چرخه مصرف لباس را طولانی تر می کند. بدون تعارف لباس هایی که بیش از یک سال گذشته چه در روزهای گرم یا روزهای سرد و یا مهمانی ها و فعالیت های روزمره نمی پوشید، بلااستفاده هستند. همچنین لباس هایی که اندازه شان عوض شده و یا اندازه شما برای آنها تغییر کرده نیز بلااستفاده محسوب می شوند. بهتر است این نوع لباس ها را به خیریه ها، مراکز بهزیستی و یا اکثر مساجد محل که نهادهای خیریه مستقلی دارند، اهدا کنید.

عدم خرید لباس با الیاف مصنوعی

پرهیز از خرید لباس با الیاف مصنوعی یکی از روش های موثر برای دنبال کردن مد پایدار است. الیاف مصنوعی مثل پلی استر، نایلون و اکریلیک در تولید آلودگی ها نقش دارند و هنگام شستشو مقدار قابل توجه میکروپلاستیک آزاد می کنند. الیاف مصنوعی از مشتقات نفتی ساخته می شوند، تولید آنها انرژی زیادی مصرف می کند و در طبیعت صدها سال باقی می مانند. اگر به سمت خرید این لباس ها حرکت نکنید، یک قدم اساسی برای همراهی با مد پایدار است.

کرایه کردن لباس

آیا برای هر نوع مراسمی که شاید سال به سال هم در آنها شرکت نمی کنید، انواع لباس های مناسب چنین فضاهایی را می خرید؟ لباس های مناسبتی و مجلسی یا لباس عروس، لباس فارغ التحصیلی و… از این نوع پوشش های خاص هستند که با کرایه کردن هم در هزینه تامین لباس برای آن مراسم خاص صرفه جویی کرده اید و هم یک قدم دیگر در سبک زندگی با مد پایدار حرکت می کنید.

تفاوت مد پایدار با فست فشن

تفاوت مد پایدار با فست فشن در نگاه این دو رویکرد برای تولید، مصرف و حمایت از محیط زیست است. از چند زاویه متفاوت می توان تفاوت این دو تفکر را بررسی کرد:

• مد پایدار چرخه تولید کند اما باکیفیت دارد. در مقابل چرخه تولید فست فشن خیلی سریع است، اما لباس های بی کیفیت تولید می کند.
• لباس ها در مد پایدار گران تر هستند اما عمر مفید بیشتری در مقایسه با لباس های ارزان فست فشن دارند.
• در مد پایدار از الیاف طبیعی و بازیافتی مثل پنبه ارگانیک، کتان یا کنف استفاده می کنند. اما در فست فشن بیشتر از الیاف مصنوعی استفاده می شود.
• مد پایدار با کاهش مصرف آب و کاهش دور ریز لباس ها از محیط زیست حمایت می کند. ولی در دنیای مصرف گرای فست فشن حمایت از محیط زیست آخرین گزینه است.

نتیجه گیری

مد پایدار فقط به انتخاب پارچه یا روش تولید لباس محدود نمی شود؛ بلکه نگاهی متفاوت به خرید، استفاده و طول عمر پوشاک است. در این رویکرد، کیفیت و دوام لباس، میزان مصرف منابع و امکان استفاده طولانی مدت اهمیت دارد؛ در حالی که فست فشن بر تولید سریع و عرضه مداوم لباس های ارزان و ترندمحور استوار است. انتخاب مد پایدار به معنای کنار گذاشتن کامل خرید لباس یا تغییر ناگهانی سبک زندگی نیست. خرید آگاهانه، انتخاب لباس های باکیفیت و بادوام، استفاده طولانی تر از پوشاک و کاهش خریدهای غیرضروری، گام هایی ساده برای دور شدن از مصرف گرایی و حرکت به سمت سبک زندگی پایدارتر هستند.